VIII wojna rosyjsko-turecka
Wojna rosyjsko–turecka w latach 1828-1829, zakończona pokojem w Adrianopolu.
Wojna była spowodowana walką europejskich imperiów (Wielkiej Brytanii, Francji, Rosji) o podział Imperium Osmańskiego, które w tym czasie przeżywało ostry kryzys wewnętrzny spowodowany szczególnie wojną narodowo-wyzwoleńczą narodu greckiego (1821-1829). Wielka Brytania i Francja, bojąc się wzrostu wpływów Rosji na Bałkanach (Grecy zwrócili się o pomoc do Rosji), wystąpiły w 1827 razem z Rosją z pomocą powstańcom greckim. Po wygranej bitwie pod Navarino, przez zjednoczoną flotę, sprzeczności między sprzymierzeńcami nasiliły się. 20 października 1827 sułtan Turcji odmówił wykonywania postanowień Konwencji Akermańskiej z 1826 i zaczął nawoływać do "świętej wojny" przeciw Rosji. 26 kwietnia 1828 Rosja wypowiedziała wojnę Turcji. Rosja skierowała nad Dunaj 95 tys. armię, z zadaniem zajęcia Mołdawii, Wołoszczyzny i Dobrudży i opanowania miejscowości Szumen i Warna. Na czele wojsk rosyjskich stał feldmarszałek Piotr Wittgenstein, który był jednak mocno skrępowany obecnością przy armii cara Mikołaja I. Turcja skierowała do wojny 150 tys. armię pod dowództwem Husejna Paszy. Na Kaukazie 25 tys. Korpus rosyjski pod dowództwem Iwana Paskiewicza miał zadanie zajęcia Karsu (obecnie w Turcji) i Achalcich (obecnie Achalciche w Gruzji). Koncentracja rosyjska przeciwko Turcji dokonana została zbyt późno, dzięki czemu Turcy zyskali możliwość postawienia w stan obrony twierdz naddunajskich. Na przełomie kwietnia i maja wojska rosyjskie zajęły księstwa naddunajskie, a 8 czerwca sforsowały Dunaj pod Isakczi (obecnie Issacea - Rumunia), po czym Wittgenstein rozśrodkował swoje siły w celu blokady twierdz. W związku z opóźnieniem przeprawy przez Dunaj wykluczone zostało (głównie ze względów klimatycznych) zakończenie wojny w ciągu roku. Rosjanie zlekceważyli przeciwnika, który jednak nawet w swej czysto biernej obronie, wymagał zgromadzenie przeciw niemu większych sił. Przez okupację księstw naddunajskich, która pochłonęła połowę rosyjskich wojsk, oblężenie Silistry, Warny, stan liczebny głównych l uderzeniowych armii rosyjskiej stopniał do zaledwie 30.000 ludzi. Armia rosyjska zrezygnowała w dodatku z inicjatywy i wyruszyła oblegać Szumen, gdzie Turcy mieli dwukrotnie większe siły od niej. Znalazła się przez to w fatalnym położeniu: na obszernym łuku kordonowym w stanie obrony przeciwko zaciętym wycieczkom tureckim, z etapami poprzecinanymi przez zagony świetnej kawalerii tureckiej, wygłodzona i bez paszy dla koni. Do października 1828 nie zyskała nawet pozoru zwycięstwa. Po nadejściu posiłków skupiła większe siły przeciw Warnie, broniącej się z niebywałą zaciętością. Nadeszła wtedy odsiecz turecka pod dowództwem Omera Vrionisa, który pokonał Rosjan pod Hassanlar (obecnie Gecowo pod Razgradem) i Kurtepe (obecnie Wyłczy doł w obwodzie warneńskim). Gdyby nie niedołęstwo dowódcy tureckiego, który nie umiał wykorzystać swoich sukcesów i zatrzymał się w miejscu, gdyby nie zdrada, która niespodziewanie wydała w ręce Rosjan Warnę (11 października), ich porażka byłaby tutaj zupełna. Zdobycie Warny Rosjanie okupili wielkimi stratami. Odwrót wyniszczonej armii rosyjskiej do księstw naddunajskich robił wrażenie odwrotu Wielkiej Armii Napoleona z Rosji. Na Kaukazie Rosjanie zajęli Anapę, Kars, Ardagan, Achalcich, Poti i Bajazet.
W 1829 na czele armii rosyjskiej stanął Iwan Dybicz, nie skrępowany już obecnością przy armii cara Mikołaja. Husejn Pasza został zastąpiony przez Reszyda Paszę. Dybicz okazał się wodzem większej miary od swojego poprzednika, zorganizował właściwe zaopatrzenie żołnierzy, przez co podniósł ich morale. W maju Dybicz otoczył Silistrię, którą zdobył w czerwcu pomimo, że jej garnizon był liczniejszy od oblegających . Gdy dowódca turecki Reszyd Pasza wyszedł w pole i odparty od stanowisk rosyjskich pod Prowadiją, zniszczył w odwrocie oddziały pościgu, a następnie ruszył z Szumen na Kozłudżę (obecnie Suworowo pod Warną) na generała Rotha, Dybicz zdał się na śmiałą decyzję i w 15.000 ludzi ruszył forsownym marszem na pomoc Rothowi co doprowadziło do zwycięskiej dla Rosjan bitwy pod Kulewczą 11 czerwca 1829 roku. Samo przeprowadzenie bitwy było złe: siły rosyjskie, rozrzucone kordonem po łuku naraziły swą straż przednią na bardzo krwawą porażkę; o wygranej Rosjan zadecydowała bierność Turków, a przede wszystkim panika ich armii. Przegrana pod Kulewczą zdemoralizowała doszczętnie armię turecką. Dybicz wykorzystał ten moment i po zwycięstwie skierował swoją 35 tys. armię na Bałkany, przeprawił się przez Starą Płaninę, mimo że pod Adrianopolem armia jego stopniała do 16.700 ludzi i 100 dział, zdominował Turków i 20 sierpnia zdobył Adrianopol. Na Kaukazie wojska rosyjskie 9 lipca zajęły Erzurum i podeszły pod Trapezund. Wyjście wojsk rosyjskich na przedpola Konstantynopola wywołało panikę wśród wojsk tureckich, co doprowadziło do zawarcia pokoju w Adrianopolu.
Pokój w Adrianopolu zawarty 14 września 1829 roku oddał Rosji całe ujście Dunaju, wybrzeże kaukaskie Morza Czarnego, aż do rejonu - północ Batumi. Turcja potwierdziła autonomię Mołdawii, Wołoszczyzny i Serbii oraz zobowiązała się uznać autonomię Grecji.
Źródła
- Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 22, Moskwa 1975.
|
|||||
Bitwa pod Kulewczą odbyła się 11 czerwca 1829 r. w ramach wojny prowadzonej w latach 1828-29. Do starcia doszło między armią rosyjską w sile ok. 50 000 żołnierzy (+ ok. 7 000 Wołochów i Mołdawian) a ok. 12-tysięczną armią turecką. Wojskami rosyjskimi dowodził Iwan Dybicz, a tureckimi Reszyd Mehmed Pasza, który prowadził je pod Warnę. Rosjanie odnieśli zwycięstwo tracąc ok. 1000 żołnierzy w stosunku do 5 000 żołnierzy utraconych przez Turków, co umożliwiło im szybki marsz pod Adrianopol i faktycznie zwycięstwo w wojnie.
Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.
Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju.
Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.
Gecowo (bg Гецово ) - wieś w północno-zachodniej Bułgarii, gmina Razgrad, obwód Razgrad. Wieś znajduje się w dolinie rzeki Biały Łom w odległości 4 kilometrów od Razgradu. Zamieszkuje ją 1879 osób (2008 r.).
Grecja (gr. Ελλάδα (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Wojna rosyjsko-turecka 1710-1711 – wojna pomiędzy Carstwem Rosyjskim a imperium osmańskim, będąca częścią wojny północnej, rozegraną na teatrze południowoeuropejskim.
II wojna rosyjsko-turecka 1686-1700 była częścią walki państw europejskich przeciw agresji imperium osmańskiego. W roku 1686 car Piotr I zdecydował się przyłączyć do działań antytureckiej Świętej Ligi (w 1684 – Austria, Rzeczpospolita, Wenecja). W latach 1686-1689 Rosjanie przeprowadzili nieudaną kampanię na Krymie w 1687 i 1689. W latach 1695-1696 próbowali zdobyć należący do Imperium osmańskiego port Azow w ramach tzw. kampanii azowskiej. Jako że samo oblężenie od strony lądu nie wystarczało do zajęcia miasta lub wzięcia go głodem, Rosjanie wysłali swoją flotę na Morze Azowskie, blokując Turkom dostęp do miasta od strony morza. Po licznych atakach z lądu i morza miasto poddało się 28 lipca 1696 roku. W związku z przygotowaniami Rosji do wojny ze Szwecją i zawarciem przez inne państwa na Kongresie Karłowickim 1698 – 1699 pokoju z Turcją, po trwającym kilka lat konflikcie obie strony podpisały w roku 1700 Konstantynopolitański układ pokojowy na okres 30 lat. Azow przekazano Rosji.