Język rosyjski

Odsyłacze:

Русский (Russkij)
Obszar	Azja i Europa Wschodnia
Liczba mówiących	145 milionów (jako język ojczysty) 250 milionów (ogółem)
Ranking	7.
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie Języki słowiańskie Języki wschodniosłowiańskie Język rosyjski
Pismo	cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy	Rosja Białoruś Kazachstan Kirgistan Pozostałe miejsca: Gagauzja, Mołdawia (język urzędowy regionu autonomicznego, obok gagauskiego i mołdawskiego) Naddniestrze, Mołdawia (język urzędowy terytorium spornego, obok mołdawskiego (rumuńskiego) oraz ukraińskiego) Abchazja, Gruzja (język urzędowy republiki autonomicznej, obok abchaskiego) Osetia Południowa, Gruzja (język urzędowy integralnej części Gruzji ^[1], obok osetyjskiego Krym, Ukraina (język urzędowy republiki autonomicznej, obok ukraińskiego i krymskotatarskiego Jeden z urzędowych w ONZ
Regulowany przez	Instytut Języka Rosyjskiego wydział Rosyjskiej Akademii Nauk
Kody języka
ISO 639-1	ru
ISO 639-2	rus
ISO 639-3	rus
SIL	RUS
W Wikipedii
Zapoznaj się również z: język, języki świata
Wikipedia w języku rosyjskim
W Wikisłowniku: Słownik języka rosyjskiego

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (wg różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kazachstanie, Kirgistanie i na Białorusi oraz jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Wyróżnia się 3 grupy dialektów:

północne (okająca i wymawiająca g jako g, np. nogá),
południowe (akająca i wymawiająca g jako h, np. nahá),
przejściowe (akająca i wymawiająca g jako g, np. nagá – oficjalna).

W czasach ZSRR język rosyjski był nauczany obowiązkowo we wszystkich krajach Układu Warszawskiego. Współcześnie stracił tam nieco na znaczeniu ze względu na wyparcie ze szkół przez języki Europy Zachodniej (takie jak angielski czy niemiecki), utratę znaczenia obszarów rosyjskojęzycznych pod względem gospodarczym, kulturowym, naukowym i militarnym oraz przez rządowe akcje skierowane przeciw używaniu języka rosyjskiego (kraje bałtyckie, Ukraina, Gruzja).

Język rosyjski posiada swoich użytkowników w krajach, gdzie nie ma statusu oficjalnego. Są to: Ukraina, Stany Zjednoczone, Łotwa, Izrael, Uzbekistan, Brazylia, Mołdawia, Kanada, Estonia, Litwa, Niemcy, Azerbejdżan, Armenia, Turkmenistan, Tadżykistan, Grecja, Australia, Rumunia, Finlandia i Polska.

Spis treści

1 Alfabet
2 Transkrypcja alfabetu rosyjskiego na alfabet polski
3 Wymowa
4 Klasyfikacja
5 Powstanie i rozwój
6 Język literacki
7 Związki językowe rosyjsko-polskie
8 Zobacz też
9 Przypisy
10 Linki do innych stron:

Alfabet

Osobny artykuł: Alfabet rosyjski.

Język rosyjski zapisywany jest grażdanką, wprowadzoną przez Piotra Wielkiego uproszczoną wersją cyrylicy, następnie nieco uproszczonej w 1918. Od tego czasu składa się z 33 liter (jednak patrz niżej, co do litery ё).

Litery drukowane	Nazwa litery	Polski odpowiednik etymologiczny i w transkrypcji	Wymowa (wg polskiej fonetyki)
А а	а	a	a
Б б	бэ	b	be
В в	вэ	w	we
Г г	гэ	g	ge
Д д	дэ	d	de
Е е	йэ	je, -ie*	je
Ё ё	йо	jo, -io*	jo
Ж ж	жэ	ż	że
З з	зэ	z	ze
И и	и	i*	i
Й й	и краткое	j	i kratkoje
К к	ка	k	ka
Л л	эл	ł/l*	el/eł
М м	эм	m	em
Н н	эн	n	en
О о	о	o	o
П п	пэ	p	pe
Р р	эр	r	er
С с	эс	s	es
Т т	тэ	t	te
У у	у	u	u
Ф ф	эф	f	ef
Х х	ха	ch	cha (ha) *
Ц ц	цэ	c	ce
Ч ч	чe	cz	cie
Ш ш	ша	sz	sza
Щ щ	ща	szcz	śsia
Ъ ъ	твёрдый знак	*	twiordyj znak
Ы ы	ы	y	y
Ь ь	мя́гкий знак	´*	miagkij znak
Э э	э	e	e
Ю ю	йу	ju, -iu*	ju
Я я	йа	ja, -ia*	ja

Litery э i я zostały wprowadzone w 1710, й w 1735, a ё w 1797. Oficjalny kształt liter został zatwierdzony w 1708. Modyfikacje alfabetu objęły też wykreślenie niektórych liter. Były to: i, iżyca, fita, omega, zieło, ksi, psi, dwa jusy i jać.
Litera ё jest używana rzadko, z reguły w słownikach, książkach dla dzieci, podręcznikach dla uczących się rosyjskiego oraz niekiedy w nazwach towarowych, albo kiedy trzeba rozróżnić sens: все – всё (wszyscy – wszystko), небо – нёбо (niebo – podniebienie). Zazwyczaj zapisywana jest jako е (np. Алла Пугачёва jest zapisywana jako Алла Пугачева).
Litera ъ w latach 20. i 30. była zamieniana apostrofem. Obecnie taki sposób oddawania litery ъ można spotkać w rękopisach osób starszych.

Transkrypcja alfabetu rosyjskiego na alfabet polski

Transkrypcja:
Sposób konwersji pisma. Polega na przybliżonym, możliwie wiernym zastąpieniu dźwięków mowy oznaczanych za pomocą jednego alfabetu znakami innego alfabetu^[2].

Transkrypcja alfabetu rosyjskiego na alfabet polski^[3]
Litera rosyjska	Uwagi	Transkrypcja na alfabet polski	Przykłady
Litera rosyjska	Uwagi	Transkrypcja na alfabet polski	zapis wyrazu w alfabecie rosyjskim	transkrypcja na alfabet polski
а		a	мама, Анна	mama, Anna
б		b	бас, дуб	bas, dub
в		w	вино, Вера, вы	wino, Wiera, wy
г
		g	гитара, сдвиг	gitara, sdwig
	w niektórych wyrazach rosyjskich wymawia się jak "w"	g	ничего [ничево], его [ево]	niczego, jego
д		d	дар, под	dar, pod
е
	na początku wyrazu, po samogłoskach i po ъ, ь	je	ель, Елена, затишье	jel, Jelena, zatiszje
	po л, ж, ш, ч, щ, ц	e	лень, шершень, цель	leń, szerszeń, cel
	po wszystkich innych spółgłoskach	ie	белый, сено, весна	biełyj, sieno, wiesna
ё
	na początku wyrazu, po samogłoskach i po ъ, ь	jo	ёлка, ёрш, ёж	jołka, jorsz, joż
	po л, ж, ш, ч, щ	o	полёт, жёлтый, шёлк	polot, żołtyj, szołk
	po wszystkich innych spółgłoskach	io	орёл, Семён	orioł, Siemion
ж		ż	жарко, пляж	żarko, plaż
з		z	зуб, Зинаида	zub, Zinaida
и
	na początku wyrazu, po spółgłoskach (za wyjątkiem ж, ш, ц)	i	лиса, чиж	lisa, cziż
	po ь	ji	воробьи, соловьи	worobji, sołowji
	po ж, ш, ц	y	шина, цитата	szyna, cytata
й		j	рай, тайга	raj, tajga
к		k	курица, Курск	kurica, Kursk
л
	przed е, ё, я, ю, и, ь	l	клякса, ключ	klaksa, klucz
	przed spółgłoskami, przed samogłoskami а, о, у, ы oraz na końcu wyrazu	ł	ладья, плов, залп	ładja, płow, załp
м		m	мимо, мама	mimo, mama
н		n	нитка, нарзан	nitka, narzan
о	zarówno akcentowane "o", które wymawia się jak "o", tak i nieakcentowane, wymawiane jak "a"	o	молоко [малако], она [ана]	mołoko, ona
п		p	папа, пёс	papa, pios
р		r	рак, лира	rak, lira
с		s	сосуд, лес	sosud, les
т		t	топот, тесто	topot, tiesto
у		u	урна, куда	urna, kuda
ф		f	филин, фанфары	filin, fanfary
х		ch	худой, хитрый	chudoj, chitryj
ц		c	цифра, цыган	cyfra, cygan
ч		cz	час, речь	czas, riecz
ш		sz	тушонка, наотмашь, парашют	tuszonka, naotmasz, parasziut
щ		szcz	роща, помощь	roszcza, pomoszcz
ъ	jest pomijany podczas transkrypcji		подъём, объём	podjom, objom
ы		y	быт, сытый	byt, sytyj
ь
	oddaje się przez znak zmiękczenia ´ (nie apostrof ' )	´	быть, тетрадь, тень	byt´, tietrad´, tień
	pomijany, gdy występuje po л, ж, ш, ч, щ oraz przed samogłoską		боль, мышь, ладья	bol, mysz, ładja
э		e	эталон, эхо	etałon, echo
ю
	na początku wyrazu, po samogłoskach i po ъ, ь	ju	юг, пью, адъютант	jug, pju, adjutant
	po л	u	любовь, лютня	lubow´, lutnia
	po innych spółgłoskach	iu	сюда, тюльпан	siuda, tiulpan
я
	na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ь, ъ	ja	январь, рьяный	janwar´, rjanyj
	po л	a	пуля, слякоть	pula, slakot´
	po innych spółgłoskach	ia	пряжа, пять	priaża, piat´

Wymowa

Pewne cechy rosyjskiej wymowy nie są uwzględnione w transkrypcji.

О nieakcentowane wymawia się jak /a/, np.: вода́ (woda) – /wa|da/, коро́ва (korowa) – /ka|rowə, пу́сто (pusto) – /|pustə/.
Nieakcentowane е i я (oraz а po ч, щ) wymawia się pośrednio między /e/ i /i/ (/ɪ/), np. весна́ (wiesna) – /wi|sna/, пятно́ (piatno) – /pi|tno/, часы́ (czasy) – /czisy/.
Rosyjskie miękkie s´, z´ są mniej miękkie od polskich ś, ź, brzmią trochę jak sj, zj w jednej głosce. Połączenia си, зи należy więc wymawiać możliwie twardo, jak w sinus, rozindyczyć.
Ч, щ są zawsze miękkie. (Ж, ш, ц są zawsze twarde.) Brzmią jak polskie ć i ś. Щ można też wymawiać jako podwójne miękkie sz.
Rosyjskie l jest zawsze miękkie. Brzmi pośrednio między l i j. Przy jego wymowie należy przybliżyć całą przednią i środkową część języka do podniebienia. Rosyjskie ли wymawiamy jak polskie li.
Natomiast rosyjskie ł odpowiada polskiemu ł scenicznemu (Czyli jest bardziej podobne do l od polskiego potocznego ł, tzn. u niezgłoskotwórczego.) Przy jego wymowie należy trzymać prawie cały język nisko i tylko jego czubkiem dotykać do zębów. Zmiękczanie л jest więc w zasadzie regularne.
W rosyjskim в pod bezdźwięcznych wymawiamy jak polskie w (a nie f). Твой należy więc wymawiać wyraźnie /twoj/.
Połączenia -тся, -ться w zakończeniach czasowników zwrotnych wymawia się jak /-cca/.
Г w końcówkach dopełniacza -ого, -его wymawia się jak polskie w, np. до́брого (dobrogo) – /|dobrawa/, дре́внего (driewniego) – /|dr´ewniwə/
Wyrazy что, что́бы (czto, cztoby) wymawia się jak /szto/, /|sztoby/.

Podstawowe allofony samogłosek
litery	morfonemy	fonemy	Pod akcentem		w nagłosie słowa bez akcentu	W pierwszej sylabie przed akcentem			W pozostałych nieakcentowanych sylabach
litery	morfonemy	fonemy	po twardej spółgłosce	po miękkiej spółgłosce	w nagłosie słowa bez akcentu	po podwójnych twardych spółgłoskach i /ц/	po /ж/, /ш/	po miękkich spółgłoskach	po twardych spółgłoskach	po miękkich spółgłoskach
и, ы	\|i\|	/i/, /ɨ/	[ɨ]	[i]	[ɪ], [ɨ̞]	[ɨ̞]	[ɨ̞]	[ɪ] ([и^е])	[ɨ̞]	[ɪ] ([ь])
е, э	\|e\|	/e/, /i/, /ɨ/, /a/	[ɛ]	[e]	[ɨ̞]	[ɨ̞] ~ [ɘ]	[ɨ̞]	[ɪ] ([и^е])	[ə]	[ɪ] ([ь])
а, я	\|a\|	/a/, /i/	[a]	[æ]	[ɐ]	[ɐ]	[ɐ]	[ɪ] ([и^е])	[ə]	[ɪ], [ə]
о, ё	\|o\|	/a/, /i/, /ɨ/	[o]	[ɵ]	[ɐ]	[ɐ]	[ɨ̞]	[ɪ] ([и^е])	[ə]	[ɪ] ([ь])
у, ю	\|u\|	/u/	[u]	[ʉ]	[u]	[ʊ]	[ʊ]	[ʉ̞]	[ʊ]	[ʉ̞]

[ᵻ] można też zapisywać [ɨ̞]
[ᵿ] można też zapisywać [ʉ̞]

Zasięg występowania języka rosyjskiego

Klasyfikacja

Rosyjski jest językiem słowiańskim należącym do rodziny indoeuropejskich.

Jeśli wziąć pod uwagę język mówiony, najbliższymi językami pokrewnymi są białoruski i ukraiński, również należące do grupy języków wschodniosłowiańskich.

Na podstawowe słownictwo, zasady słowotwórstwa oraz – do pewnego stopnia – odmiany i styl literacki rosyjskiego miał wpływ język cerkiewnosłowiański. Ten ostatni stanowił rozwinięcie i częściowo pokrywał się z językiem staro-cerkiewno-słowiańskim używanym w rosyjskiej cerkwi ortodoksyjnej. Wiele słów współczesnego rosyjskiego jest bliższych w formie współczesnemu bułgarskiemu niż ukraińskiemu czy białoruskiemu. Jednak w niektórych dialektach zachowały się formy wschodniosłowiańskie. W pewnych przypadkach stosowane są obydwie formy – wschodniosłowiańska i cerkiewnosłowiańska – z niewielkimi różnicami znaczeniowymi. Przykład: глава, głowa – szef; голова, głowa – część ciała. Również końcówki imiesłowów przymiotnikowych czasu teraźniejszego typu -ущий (-uszczij – polskie -ący) jest śladem wpływów cerkiewnosłowiańskich. Gwarowa końcówka -учий (-uczij) jest wynikiem zwykłego dla języków wschodniosłowiańskich rozwoju grupy tj.

W języku rosyjskim nazwy sportów zaczerpnięte są z angielskiego, np. баскетбол (baskietboł) – piłka koszykowa. Piłka po rosyjsku to z kolei мяч (miacz) (porównaj czeskie míč). Nazwy miesięcy pochodzą wprost z łaciny, np. январь (janwar´) – styczeń.

Powstanie i rozwój

Język rosyjski powstał z języka prasłowiańskiego. Poniżej przedstawiono historię języka rosyjskiego w porównaniu z historią języka polskiego (zastosowano transkrypcję):

Język rosyjski należy do grupy wschodniej, z czym wiążą się już pewne różnice:

grupy typu TorT^[4] przeszły w ToroT, a nie w TroT

korva > korova > корова (korowa – pol. krowa < krova)

melko > moloko > молоко (mołoko – pol. mleko < mleko)

- grupy typu orT- rozwinęły sie jak w grupie zachodniej

olketь > loketь > локоть (łokot´ – pol. łokieć)

ordlo > ralo > рало (rało – pol. radło < radlo)

druga palatalizacja dotyczyła też grup typu kvě, gvě które dały grupy typu c´vě(цве – cwie), z´vě (зве – zwie)

květъ > c´větъ > цвет (cwiet – pol. kwiat)

gvězda > z´vězda > звезда (zwiezda – pol. gwiazda)

połączenia tj, dj dały č, ž (ч, ж – cz, ż) zamiast c, dz

vidją > vižą > вижу (wiżu – pol. widzę < vidz´ą)

grupy tl, dl uprościły się do l (ł)

mydlo > mylo > мыло (myło – pol. mydło)

Ponadto:

ždž > zż

vyjěždžatь > выезжать (wyjezżat´ – pol. wyjeżdżać – ždž < zdj)

moždžьčьkъ > мозжечок (mozżeczok – pol. móżdżek ("móżdżeczek") – ždž < zg´)

Brak prelabializacji ą. Np.:

ąglь > уголь (ugol – pol. węgiel < vąglь)

Zmiękczenie spółgłosek przed samogłoskami szeregu przedniego: i, ь, e, ę, ě zaszło konsekwentnie, jak w polskim. Np.:

sę > ся (sia – pol. się)

Przegłos lechicki oczywiście nie zaszedł. Za to akcentowane ´e przeszło zwykle w ´o (nie dotyczy jaci) Np.:

nesą > несу́ (nie|su – pol. niosę)

nesešь > несёш (nie|siosz – pol. niesiesz)

pьsъ > пёс (pios – pol. pies)

čr´nъjь > чёрный (|czornyj – pol. czarny)

ale

bělъjь > бе́лый (|biełyj – pol. biały)

vr´ba > ве́рба (|wierba – pol. wierzba)

Zanik jerów słabych i przemiana mocnych (twardy w o, miękki w e). Np.:

dьnь > день (dień – pol. dzień)

sъnъ > сон (son – pol. sen)

- Nie pojawiło się e po twardej, więc э to rzadka litera. Nawet w najnowszych zapożyczeniach e zmiękcza. Np.:

веб сайт (wieb sajt – ang web site /^ueb sajt/ – strona WWW)

Nie ma śladów długich samogłosek:

bogъ > бог (bog – pol. bóg)

- Grupy typu ojo ulegały ściąganiu jakby rzadziej, niż w polskim:

dobraja > добрая (dobraja – pol. dobra)

- - W szczególności grupy typu oje dały o, a nie e:

starajego > старого (starogo – pol. starego)

Zanik nosowości (denazalizacja): ą > u, ę > ä > a

dąbъ > дуб (dub – pol. dąb)

tęžьkъjь > тяжкий (tiażkij – pol. ciężki)

Rozwój sonantów był raczej prosty.
- r > or

trgъ > торг (torg – pol. targ)

- r´ > ´er

zr´no > зерно (zierno – pol. ziarno)

- l, l´ > oł

dl´gъjь > долгий (dołgij – pol. długi)

plkъ > полк (połk – pol. pułk)

vl´kъ > волк (wołk – pol. wilk)

- - Grupy ir przetrwały

vytirati > вытирать (wytirat´ – pol. wycierać)

Proces analogiczny do czwartej palatalizacji ky, gy, xy > ki, gi, chi. Np.:

muxy > мухи (muchi – pol. muchy)

maky > маки (maki – pol. maki)

- W deklinacji druga palatalizacja jakby się cofnęła.

mus´ě > мухе (muchie – pol. (o) musze)

mac´ě > маке (makie – pol. (o) maku)

ale c´ělъjь > целый (cełyj – pol. cały)

Wzmocnienie i przejście miękkości nie zaszło

gostь > гость (gost´ – pol. gość)

Zanik miękkości
- š, ž, c´, (d)z´ straciły miekkość (proces nieuwzględniony w pisowni, ale w transkrypcji już tak, nie dotyczy č)

šiti > шить (szyt´ – pol. szyć)

- inne tylko czasem przed spółgłoskami

goląbь > голубь (gołub´ – pol. gołąb)

pьsa > пса (psa – pol. psa)

ji > i (przynajmniej w pisowni i wymowie starannej)

dojiti > доить (doit´ – pol. doić)

jixъ > их (ich – pol. ich)

l > ł (przedniojęzykowo-zębowe – w zasadzie wymowa prasłowiańskiego twardego l, brak wałczenia)

lodъka > лодка (łodka – pol. łódka /^uutka/)

Zachował się akcent ruchomy.

Język literacki

Historię rosyjskiego języka literackiego dzieli się umownie na trzy okresy:

okres staroruski (XI-XIV / XVI wiek), w którym powstała literatura ruska i następnie rozwijała się odmiennie w różnych częściach Rusi na skutek rozbicia dzielnicowego kraju. Największy wpływ na rozwój języka rosyjskiego wywarła północno-wschodnia część kraju (księstwa: Włodzimierskie, Suzdalskie, Rostowskie, Moskiewskie, Białojezierskie, Twerskie, Muromskie i inne).
okres zjednoczeniowy (XVI-XVIII wiek), zwany również "okresem moskiewskim", w którym aspiracje zjednoczeniowe Księstwa Moskiewskiego doprowadziły do odbudowy ponadlokalnej, ogólnoruskiej literatury. W okresie tym zanikła literatura ruska w Wielkim Księstwie Litewskim, ustępując polskiemu językowi literackiemu.
okres nowożytny (od przełomu XVIII i XIX wieku), w którym rosyjski język literacki się ostatecznie ukształtował.

Język rosyjski, podobnie jak większość języków europejskich, ulegał silnym wpływom innych języków. Były to kolejno: staronordyjski, staro-cerkiewno-słowiański, greka, tatarski, polski, niemiecki, francuski i ostatnio angielski.

Związki językowe rosyjsko-polskie

Polski wpływ na język rosyjski został wywarty w okresie od XV do XVII wieku, kiedy język polski był jednym z głównych źródeł wyrazów europejskich i kiedy był popularny wśród inteligencji rosyjskiej. (Poprzez język rosyjski polskie wyrazy weszły również i do języka bułgarskiego). Przykładem jest wyraz Венгрия, od polskiego Węgry. W okresie tym są również widoczne wpływy ruskie na polszczyznę. Stosunkowo silny wpływ na język polski wywarł język rosyjski w okresie od XVIII do XX wieku. W czasach PRL z języka rosyjskiego została zaczerpnięta np. terminologia z zakresu kosmonautyki.

Zobacz też

Zobacz hasło rosyjski w Wikisłowniku

język rosyjski na Ukrainie
literatura rosyjska

Przypisy

↑ obejmujący swoim obszaren głównie Wewnętrzną Kartlie
↑ Zasady pisowni i interpunkcji. [dostęp 2009-11-27].
↑ Zasady pisowni i interpunkcji. [dostęp 2009-11-27].
↑ grupy spółgłoskowo-samogłoskowe, w których "T" oznacza dowolną spółgłoskę

Linki do innych stron:

Akcent rosyjski

Różne narzędzia

Alfabet rosyjski – transliteracja, transkrypcja, wymowa
Anglosaska transliteracja on-line języka rosyjskiego
Program "Klawa" – po zainstalowaniu programu i przełączeniu na język rosyjski, w miejscu liter alfabetu łacińskiego pojawią się litery alfabetu rosyjskiego (np. a-а, b-б, c-ц).
Rosyjska Akademia Nauk (ang. • ros.)

Zobacz publikację na Wikibooks:
rosyjski

p • d • e Języki słowiańskie

prasłowiański*

zachodniosłowiańskie	czeski • dolnołużycki • górnołużycki • kaszubski • knaan † • polski (staropolski † • średniopolski †) • połabski † • słowacki • słowiński † • śląski**

wschodniosłowiańskie	białoruski • Krywiczów † • rosyjski • rusiński • ruski † • staroruski † • ukraiński

południowosłowiańskie	bułgarski • cerkiewnosłowiański †* • macedoński • serbsko-chorwacki (bośniacki, chorwacki, czarnogórski, serbski) • słoweński (prekmurski) • staro-cerkiewno-słowiański †

* Język prasłowiański nie jest językiem słowiańskim, lecz przodkiem wszystkich języków słowiańskich. przez literaturę naukową uznawany za dialekt śląski** języka polskiego

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie^[3] Republika Białoruś) (biał. Беларусь ^?/i, Рэспубліка Беларусь ^?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Белоруссия, Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej.

Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do apostoła Słowian – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – głagolica i później cyrylica (pismo uproszczone na bazie dużego alfabetu greckiego – majuskuły oraz głagolicy, z której zostały przeniesione niektóre litery).

Deklinacja - odmiana wyrazu przez przypadki, liczby i rodzaje. Deklinacji podlegają rzeczowniki (ale rodzaje w liczbie mnogiej obowiązują jak w liczbie pojedynczej), przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, zaimki (rzeczowne, przymiotne i liczebne) oraz liczebniki.

Dialekt (gr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp. Każdy posiada pewną liczbę wyrazów nie znanych innym odmianom, różnice leksykalnie mogą wynikać z odmiennych warunków przyrodniczych i kulturowych.

Dialekt śląski – zespół gwar śląskich, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska. Na kształtowanie się słownictwa dialektu miały wpływ zapożyczenia z języków: polskiego, niemieckiego, czeskiego. W dialekcie tym przeważa źródłosłów słowiański. Znaczna część wyrażeń bliższa jest raczej językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie^[1].

Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.

Europa Zachodnia – nazwa stosowana dla określenia państw zachodniej części Europy, ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918 roku. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Grażdanka (ros. skrót odprzymiotnikowy od grażdanskij szrift, tj. pismo świeckie) – zbliżona do form antykwy łacińskiej graficzna odmiana cyrylicy, opracowana i wprowadzona za czasów Piotra I Wielkiego w latach 1708-1711. Pierwotnie dokonano tylko modyfikacji kształtu liter.

Grecja (gr. Ελλάδα (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

ISO 639 to zestaw standardów międzynarodowych dotyczących jednoznacznego reprezentowania nazw języków za pomocą krótkich, 2-, 3- lub 4-literowych identyfikatorów.

Instytut Języka Rosyjskiego (ros. Институт русского языка имени В. В. Виноградова РАН) jest regulatorem języka rosyjskiego. Znajduje się w Moskwie i jest częścią Rosyjskiej Akademii Nauk.

Izrael (hebr.יִשְרָאֵל, Yisra'el, arab.إسرائيل, Isrā'īl), oficjalnie Państwo Izraela (hebr. מְדִינַת יִשְרָאֵל ^?/i, Medinat Yisra'el, arab.دَوْلَةْ إِسْرَائِيل , Dawlat Isrā'īl) – kraj w Azji Zachodniej położony na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego. Graniczy na północy z Libanem, na północnym wschodzie z Syrią, na wschodzie z Jordanią i na południowym zachodzie z Egiptem. Przylega do niego również Autonomia Palestyńska, czyli Zachodni Brzeg oraz Strefa Gazy, której zewnętrzne granice są kontrolowane przez władze izraelskie. Izrael pomimo stosunkowo małej powierzchni jest dość zróżnicowany geograficznie^[3]. W populacji liczącej 7,35 miliona większość stanowią Żydzi (75,5%)^[2]. Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie - obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Język śląski (ślůnsko godka, ślůnski) – zespół dialektów śląskich, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska.

Język Krywiczów, język krywicki - wymarły język plemion słowiańskich zamieszkujących w IX–XIII w. tereny nad górnym Dnieprem i Wołgą oraz środkową Dźwiną i jeziorem Pejpus.

Język abchaski (abch. аҧсуа бызшәа) należy do rodziny języków kaukaskich. Jest to język aglutynacyjny i polisynetyczny, używany w Abchazji (ok. 100 tys. osób) oraz w północno-wschodniej Turcji (ocenia się, iż liczba osób pochodzenia abchaskiego w Turcji może wynosić nawet 500 tys. osób^{[potrzebne źródło]}, choć większość z nich język zna raczej biernie, na co dzień posługując się głównie tureckim).

Język bułgarski (български език, byłgarski ezik) to język z grupy języków południowosłowiańskich oraz bałkańskiej ligi językowej. Posługuje się nim ok. 9 mln ludzi, głównie w Bułgarii, gdzie jest językiem urzędowym, ale także w Grecji, Kanadzie, Macedonii, Mołdawii, Rumunii, Serbii, USA, Turcji, na Ukrainie i na Węgrzech. Język bułgarski wywodzi się z języka Słowian bałkańskich, którzy przybyli na tereny Półwyspu Bałkańskiego najogólniej rzecz biorąc między V w. a VII w.. We współczesnym języku bułgarskim pozostały ślady mowy Protobułgarów z czasów, gdy Słowianie bałkańscy tworzyli z nimi wspólne państwo (VII w. – X w.). Są to przede wszystkim pojedyncze słowa (takie jak np. бъбрек 'nerka', czy кумир 'bożek, idol'), ale także np. imiona (najbardziej znanym jest tutaj imię Borys, które zrobiło światową karierę, ale także np. Krum, stosunkowo często spotykane w Bułgarii).

Język cerkiewnosłowiański (ros. церковнославянский язык, ukr. церковнослов'янська мова, mac. старословенски јазик) – język literacki i liturgiczny używany w cerkwi prawosławnej (także przez prawosławnych w Polsce). Wywodzi się z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Nie jest językiem żywym, gdyż nie ma grupy etnicznej używającej go jako języka ojczystego (macierzystego), ani językiem wymarłym, gdyż jest językiem używanym na co dzień, zatem klasyfikowany powinien być jako język wegetujący.

Język czarnogórski (crnogorski jezik, црногорски jeзик) jest używany w Czarnogórze. W przyjętej 19 października 2007 przez parlament tego kraju nowej konstytucji czarnogórski został uznany za język urzędowy, odrębny od serbskiego, chorwackiego i bośniackiego^[1]. Władze Serbii i wielu ludzi mieszkających w byłej Jugosławii uważa go jednak za odmianę języka serbskiego.

Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Język dolnołużycki, dolnoserbska rěc, dolnoserbšćina - jeden z dwóch języków łużyckich, którym posługują się Dolnołużyczanie na niewielkim obszarze wokół Chociebuża we wschodniej części Niemiec.

Język górnołużycki - jeden z dwóch języków łużyckich, którym posługują się Serbołużyczanie na niewielkim obszarze wokół Budziszyna we wschodniej części Niemiec.

Język grecki klasyczny, inaczej greka klasyczna - stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Język kaszubski (nazwa własna: kaszëbsczi jãzëk) – język z grupy zachodniosłowiańskiej języków słowiańskich, którym posługuje się w Polsce na co dzień ponad 50 tys. Kaszubów. Kaszubski jest jednym z języków pomorskich – o odrębnym języku można mówić już w wieku XIV. Za najstarsze druki kaszubskie uważane są Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow Szymona Krofeya z roku 1586, jak i z roku 1643 Michała Pontanusa Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski.

Język knaan (nazywany też Leshon Knaan lub język judeosłowiański) – wymarły język (lub grupa języków) diaspory żydowskiej, który rozwinął się na bazie języków słowiańskich, głównie w oparciu o język czeski. Był używany na terenach słowiańskich do czasów średniowiecza. Zaliczany jest do języków zachodniosłowiańskich.

Artykuł - Język rosyjski - na podstawie Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)